کودکان، جهان را متفاوت از بزرگسالان تجربه میکنند.
آنها هنوز واژههای کافی برای توضیح احساسات پیچیده خود ندارند، اما این به معنای نداشتن احساس عمیق نیست. اتفاقاً دنیای درونی کودک، سرشار از هیجان، خیال، ترس، نیاز به امنیت و عشق است.
بسیاری از والدین میگویند:
«نمیدانم در دلش چه میگذرد»
یا
«حرف نمیزند، اما رفتارش تغییر کرده»
واقعیت این است که کودک همیشه در حال حرف زدن است؛ فقط نه با کلمات بزرگسالانه.
دنیای درونی کودک شامل مجموعهای از موارد زیر است:
احساسات (ترس، خشم، شادی، حسادت، غم)
افکار ساده اما عمیق
برداشت کودک از خود، دیگران و دنیا
تجربههای عاطفی روزمره
نیازهای هیجانی برآوردهنشده
برخلاف بزرگسالان، کودک نمیتواند این موارد را تحلیل کند؛ او آنها را زندگی میکند.
سالهای کودکی، پایه شخصیت آینده را میسازد.
کودکی که:
دیده شود
شنیده شود
احساسش معتبر شمرده شود
در بزرگسالی:
اعتماد به نفس بیشتری دارد
هیجاناتش را سالمتر مدیریت میکند
روابط امنتری میسازد
برعکس، نادیده گرفتن دنیای درونی کودک میتواند زمینهساز اضطراب، پرخاشگری، انزوا یا مشکلات عاطفی در آینده شود.
کودک بهجای «گفتن»، نشان میدهد.
برخی نشانهها:
تغییر در خواب یا اشتها
پرخاشگری یا گوشهگیری
وابستگی بیش از حد
افت تحصیلی ناگهانی
بازیهای تکرارشونده خاص
شکایتهای جسمی بدون علت پزشکی
اینها زبان احساسات کودک هستند، نه لجبازی یا بدرفتاری.
بازی، زبان طبیعی کودک است.
کودک در بازی:
ترسهایش را بازسازی میکند
نقشهای زندگی را تمرین میکند
هیجانات سرکوبشده را تخلیه میکند
وقتی کودکی مدام یک سناریوی خاص را بازی میکند (مثلاً جدایی، دعوا، نجات دادن)، این میتواند بازتابی از دنیای درونی او باشد.
نقاشی کودک فقط یک سرگرمی نیست.
انتخاب رنگها، اندازه اشکال، فاصله آدمها و موضوع نقاشی میتواند نشانههایی از احساسات کودک باشد.
البته تفسیر نقاشی باید تخصصی و محتاطانه باشد، نه حدسهای عجولانه.
کودک خیلی زود یاد میگیرد چه احساسی «مجاز» است و چه احساسی نه.
اگر کودک:
بابت گریه تنبیه شود
بابت خشم تحقیر شود
بابت ترس نادیده گرفته شود
یاد میگیرد احساساتش را پنهان کند، نه حل.
این پنهانکاری ممکن است سالها بعد به شکل اضطراب یا مشکلات رفتاری ظاهر شود.
گوش دادن واقعی یعنی:
قطع نکردن حرف کودک
نصیحت نکردن فوری
قضاوت نکردن
کوچک نشمردن احساسات
جملاتی مثل:
«چیزی نیست»
«این که ناراحتی نداره»
«بچه که غمگین نمیشه»
دیوار بین والد و کودک میسازند.
ممکن است صدای کودک را بشنویم، اما او را نفهمیم.
فهمیدن یعنی:
توجه به لحن، رفتار و سکوتها
درک احساس پشت رفتار
همدلی، نه اصلاح فوری
کودک اول نیاز دارد فهمیده شود، بعد راهنمایی.
امنیت روانی یعنی کودک بداند:
دوستداشتنی است
احساساتش پذیرفته میشود
اشتباه کردن به معنای طرد شدن نیست
این احساس امنیت، مهمترین بستر رشد روان سالم است.
برخی نشانهها نیاز به توجه تخصصی دارند:
تغییرات شدید و مداوم رفتاری
ترسهای شدید و ماندگار
شبادراری یا پسرفت رشدی
انزوای طولانی
پرخاشگری شدید
در این موارد، کمک حرفهای بهموقع میتواند از مشکلات عمیقتر جلوگیری کند.
مشاور کودک با ابزارهایی مثل:
بازیدرمانی
نقاشیدرمانی
گفتوگوی متناسب با سن
مشاهده تخصصی رفتار
میتواند به لایههای عمیقتر دنیای کودک دسترسی پیدا کند؛ جایی که حتی والدین گاهی به آن راه ندارند.
مرکز روانشناسی و مشاوره خانواده مهرآفرین با تمرکز بر سلامت روان کودکان و خانوادهها، فضایی امن برای شنیدن و فهمیدن دنیای درونی کودکان فراهم کرده است.
در مهرآفرین:
بازیدرمانی
مشاوره خانواده
آموزش مهارتهای فرزندپروری
درمان مشکلات هیجانی و رفتاری کودکان
توسط متخصصان مجرب و با رویکرد علمی و انسانی ارائه میشود.
هدف مهرآفرین، فقط درمان نشانهها نیست؛ کمک به رشد روان سالم کودک و خانواده است.
چند قدم ساده اما مؤثر:
روزانه زمانی فقط برای کودک بگذارید
احساسات او را نامگذاری کنید
بهجای واکنش، مکث کنید
بازی را جدی بگیرید
از کمک تخصصی نترسید
کودکان بیش از آنچه نشان میدهند، احساس دارند.
اگر یاد بگیریم بهجای اصلاح سریع رفتار، دنیای درونی کودک را بفهمیم، نهتنها مشکلات کمتر میشود، بلکه رابطهای عمیق، امن و پایدار شکل میگیرد.
فهم کودک، سرمایهگذاری برای آینده اوست؛
آیندهای سالمتر، آگاهتر و آرامتر.
